Meer dan huis, school en vrienden

"In eerste instantie was het lastig om belangstelling te wekken bij leerlingen en organisaties voor een maatschappelijke stage", vertelt Dieuwertje de Nigtere, docent Nederlands op het Oosterlicht College in Nieuwegein die de stage voor vmbo-leerlingen begeleidt. "Organisaties van vrijwilligers dachten: zo’n vmbo-leerling, wat kan die eigenlijk allemaal? Uiteindelijk stonden ze versteld van de capaciteiten van onze leerlingen. Nu zijn ze blij met de extra hulp."

Het Oosterlicht biedt de stage sinds een paar jaar aan in de derde klas. "In eerste instantie voerden leerlingen een korte opdracht uit bij een organisatie”, vertelt De Nigtere. “We merkten echter dat ze meer leren als ze een werkrelatie kunnen opbouwen. Nu gaan ze gedurende acht weken elke vrijdagochtend naar een zelfde plek: een verzorgingstehuis, een peuterspeelzaal of een instelling voor gehandicapten. Het is vooral goed voor leerlingen die, door persoonlijke omstandigheden, in een beperkt wereldje leven. De maatschappelijke stage leert hen dat er meer is dan hun eigen huis, school en vrienden."

De Nigtere is er trots op dat ze een verandering ziet in het gedrag van haar leerlingen als die op hun stageplek zijn. "In de klas schreeuwen sommige leerlingen door elkaar heen, maar een verzorgingstehuis nodigt niet echt uit om tof te lopen doen met je vriendjes. In zo’n omgeving praten diezelfde leerlingen juist weer te zacht.”

Het Revius Lyceum in Doorn heeft vergelijkbare ervaringen, vertelt Mia Veltman, lid van managementteam en teamleider bij twee en drie vwo. "Aanvankelijk hadden leerlingen weinig zin in de stage. Maar de enthousiaste verhalen van andere leerlingen werkten aanstekelijk.”

Bij het Revius Lyceum lopen tweedeklassers sinds een paar jaar stage. Ze werken dan vijftien uur als vrijwilliger bij het Rode Kruis, een manege, een zwemclub of een modeschool. Na afloop houden ze een presentatie voor klasgenoten. "Ze vertellen dan heel trots over wat ze allemaal hebben gedaan”, zegt Veltman. “Ik merk dat het echt hun ogen opent voor hoeveel mensen er eigenlijk vrijwilligerswerk doen.”

Leerlingen krijgen een beoordeling voor de stage, het verslag en de presentatie. Het gemiddelde van die beoordelingen komt in het rapport te staan. "Die controle is echt nodig, anders proberen leerlingen zich toch aan de stageverplichting te onttrekken."

Enthousiasme
Huub Braam, onderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut, merkt het enthousiasme van deelnemende scholen en vrijwilligersorganisaties. Op basis van onderzoek onder scholieren kan hij concluderen dat die het eveneens leuk vinden om stage te lopen. Scholieren geven aan vaardigheden te leren als organiseren en samenwerken.

In Nederland is het overigens nog niet wetenschappelijk vastgesteld dat een maatschappelijke stage daadwerkelijk nut heeft, zegt Braam. In de VS is er wél onderzoek dat aantoont dat scholieren op deze manier bepaalde competenties kunnen leren, al gaat het dan wel om langere stages.

Een langere stage periode vergt meer inspanningen van scholen. Blijft het enthousiasme dan even groot? “Een verplichte stage van drie maanden lijkt mij een beetje veel”, reageert De Nigtere. “De twaalf dagen waarvan nu sprake is, lijkt me een heel redelijke eis.”

De lerares Nederlands keurt verplichtstelling van de stage niet af. Ze denkt dat er in de maatschappij een positiever beeld ontstaat over het vmbo als meer organisaties ervaring kunnen opdoen met stagiaires. “Ik denk wel dat de vorm heel belangrijk is. Volgens mij levert het niet zoveel op om leerlingen ergens een week lang te laten werken. Als leerlingen ergens een aantal weken achter elkaar een paar uur werken, levert dat meer op.”

De maatschappij mag dan een positiever beeld kunnen krijgen van middelbare scholieren, voor sommige scholen blijft het lastig om de stage in het curriculum in te passen. Het vergt extra inspanningen van de docent. De Nigtere: “Ik krijg er een uur per week voor, maar in de praktijk kost het me veel meer tijd. De voldoening die ik krijg als ik zie wat leerlingen ervan opsteken, maakt een hoop goed.”

Ook Huub Braam erkent dat sommige scholen het lastig vinden om stages te organiseren, vooral de langere. Bovendien is het lastig dat vrijwilligersorganisaties vaak ’s avonds of in het weekend actief zijn, terwijl leerlingen juist doordeweeks hun uren willen besteden. Om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen, opperen onderzoekers de komst van ‘intermediairs’ die het contact tussen scholen en vrijwilligersorganisaties soepeler kunnen laten verlopen.

Het Revius Lyceum maakt gebruik van zo iemand die door de gemeente Doorn voor een aantal uren per week is vrijgesteld om de contacten tussen de scholen en de organisaties te coördineren. Overigens moet het Revius de kosten daarvoor wel zelf betalen.

Toch kost het ook teamleider Veltman nog de nodige tijd. “Vrijwilligersorganisaties hebben soms totaal geen ervaring met jongeren. Dat gaat wel eens mis. Een paar jongens werden door de stagebegeleider van een verzorgingstehuis alleen ingezet om de straat te vegen. Ze hadden verwacht direct iets voor ouderen te kunnen betekenen. Toen heb ik contact gezocht met de begeleider.”

Dat soort dingen kost leerkrachten dus extra tijd. De huidige subsidie hiervoor loopt ten einde, maar het Revius Lyceum vindt de voordelen van de stage zo groot dat het ook zonder subsidie door zal gaan. “Ik hoop niet dat de stage drie maanden gaat duren”, zegt Veltman. “Ik denk dat we het dan niet langer kunnen organiseren buiten schooltijd. Tenzij we er extra subsidie voor zouden krijgen.”

Rapport over stages komt in oktober

Eind juni kondigde Marja van Bijsterveldt, staatssecretaris van Onderwijs, aan dat ze op basis van gesprekken met scholen overweegt om de maatschappelijke stage geen drie maanden te laten duren, zoals ze eerder van plan was, maar slechts twaalf dagen. De stage wordt wel verplicht, maar scholen mogen zelf bepalen hoe ze de uren indelen. Het ministerie stelt
100 miljoen euro beschikbaar om het uitvoeren van de stages te financieren. Het nieuwe jongerenpanel van de SER is bezig met een rapport over maatschappelijke stages. Dat stuk wordt in oktober gepresenteerd.